Probiotyki: kompletny przewodnik naukowy po żywych kulturach bakteryjnych i szczepach

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza – taka jest definicja przyjęta przez WHO i FAO w 2001 roku, obowiązująca do dziś. Żywe kultury bakteryjne obecne w jogurtach, kefirze i kiszonkach nie są przypadkowym składnikiem żywności fermentowanej: to precyzyjnie scharakteryzowane szczepy probiotyczne o udokumentowanym działaniu na mikrobiom jelitowy. Według danych z 2025 roku rynek produktów probiotycznych w Europie przekracza wartość 8 miliardów euro rocznie, co odzwierciedla rosnące zainteresowanie naukowe i konsumenckie tym obszarem żywienia człowieka.

Przeżywalność bakterii od momentu spożycia do okrężnicy zależy od pH żołądka, odporności szczepu na kwasy żółciowe oraz matrycy pokarmowej, w której bakterie są transportowane. Sama liczba CFU (jednostek tworzących kolonie) na etykiecie produktu nie gwarantuje skuteczności – liczy się, ile z tych jednostek faktycznie dotrze do jelita cienkiego i grubego. Ten przewodnik wyjaśnia mechanizmy działania szczepów Lactobacillus i Bifidobacterium, omawia fermentację mlekową jako podstawę biochemiczną produkcji żywności probiotycznej oraz wskazuje, które właściwości zdrowotne mają potwierdzenie w badaniach klinicznych, a które pozostają na poziomie hipotez. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka.

Czym są probiotyki – definicja naukowa i kryteria WHO/FAO

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza – definicja ta pochodzi z raportu ekspertów WHO i FAO opublikowanego w 2001 roku i pozostaje podstawowym punktem odniesienia dla nauki o żywieniu człowieka. Definicja nie mówi o „dobrych bakteriach” ogólnie: wymaga udokumentowanego efektu zdrowotnego i określonej ilości żywych mikroorganizmów.

International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) doprecyzowało kryteria w dokumencie konsensusowym z 2014 roku. Mikroorganizm, żeby zostać uznany za probiotyczny szczep, musi spełniać kilka warunków jednocześnie.

CFU, czyli colony forming units (jednostki tworzące kolonie), to standardowa miara liczby żywych bakterii. Jedna jednostka CFU odpowiada jednej żywej komórce bakteryjnej zdolnej do podziału i tworzenia kolonii na podłożu hodowlanym. Produkty oznaczone jako zawierające żywe kultury bakteryjne podają wartości CFU na gram lub mililitr – wartości poniżej 10^6 CFU/g uznaje się za nieistotne klinicznie.

Artykuł ten ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady specjalisty.

Jak działają żywe kultury bakteryjne w układzie pokarmowym

Żywe kultury bakteryjne działają w układzie pokarmowym poprzez wieloetapowy mechanizm, który obejmuje przetrwanie w kwaśnym środowisku żołądka, tranzyt przez jelito cienkie, adherencję do nabłonka jelita grubego i interakcję z mikrobiomem jelitowym. Badania opublikowane w „Journal of Dairy Science” (2022) wskazują, że ochrona bakterii przez matrycę pokarmową – na przykład przez białka mleka w jogurcie – zwiększa przeżywalność szczepów nawet o 40% w porównaniu z bakteriami spożywanymi w postaci samodzielnych suplementów doustnych.

Bariera jelitowa to wielowarstwowa struktura złożona z nabłonka jelitowego, śluzu i warstwy immunologicznej. Żywe kultury bakteryjne wspierają jej integralność poprzez stymulację produkcji mucyny oraz wzmocnienie połączeń ścisłych między komórkami nabłonkowymi. Szczepy probiotyczne Lactobacillus i Bifidobacterium wykazują zdolność do tymczasowego zasiedlania nabłonka jelitowego, co umożliwia im oddziaływanie na lokalne środowisko mikrobiomu.

Fermentacja mlekowa zachodząca in vivo – w jelitach – produkuje krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), które zakwaszają środowisko okrężnicy i hamują wzrost patogenów.

Mechanizm kolonizacji jelit przez szczepy probiotyczne

Kolonizacja jelit przez szczepy probiotyczne jest procesem tymczasowym – większość szczepów nie zasiedla przewodu pokarmowego trwale i wymaga regularnego spożycia. Adherencja, czyli przyleganie bakterii do komórek nabłonkowych, zależy od obecności specyficznych białek powierzchniowych (adhezyn) na błonie komórkowej bakterii, które wiążą się z receptorami glikoproteinowymi nabłonka.

Szczepy Lactobacillus rhamnosus GG wykazują jedną z najlepiej udokumentowanych zdolności adherencji spośród wszystkich komercyjnych szczepów probiotycznych. Czas obecności szczepu w jelitach po jednorazowym spożyciu wynosi zazwyczaj od 3 do 7 dni, po czym mikrobiom jelitowy wraca do stanu wyjściowego. Regularność spożycia żywności fermentowanej lub suplementów probiotycznych jest warunkiem utrzymania korzystnych efektów na barierę jelitową.

Interakcja probiotyków z mikrobiomem jelitowym

Probiotyki oddziałują z mikrobiomem jelitowym przez 3 główne mechanizmy. Po pierwsze, kompetycja z patogenami polega na zajmowaniu nisz ekologicznych i receptorów adhezji, które mogą zostać zajęte przez bakterie chorobotwórcze – Clostridium difficile lub Salmonella. Po drugie, produkcja krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), głównie octanu, propionianu i maślanu, zakwasza środowisko jelitowe i dostarcza energii kolonocytom. Po trzecie, modulacja odpowiedzi immunologicznej zachodzi przez interakcję z komórkami dendrytycznymi i limfocytami błony śluzowej jelit, co wpływa na balans między tolerancją immunologiczną a odpowiedzią zapalną.

Szczepy Bifidobacterium wykazują szczególną aktywność w zakresie fermentacji błonnika pokarmowego do SCFA, co pośrednio łączy ich działanie z prebiotykami i synbiotykami obecnymi w diecie.

Najważniejsze szczepy probiotyczne – przegląd naukowy Lactobacillus, Bifidobacterium i innych

Najważniejsze szczepy probiotyczne należą do rodzajów Lactobacillus, Bifidobacterium, Streptococcus i Saccharomyces. Każdy z tych szczepów ma odmienną charakterystykę fermentacji, różny profil przeżywalności i specyficzne właściwości zdrowotne. Zgodnie z danymi EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) i publikacjami ISAPP, poniższa tabela przedstawia najlepiej udokumentowane szczepy probiotyczne stosowane w żywności fermentowanej.

Saccharomyces boulardii jest jedynym powszechnie stosowanym probiotycznym drożdżakiem, co czyni go unikalnym na tle pozostałych szczepów probiotycznych. Jego przeżywalność w kwaśnym środowisku żołądka jest wyższa niż większości szczepów bakteryjnych, co potwierdza konsensus ekspertów ISAPP z 2014 roku.

Szczepy Lactobacillus – właściwości i zastosowanie w żywności

Szczepy Lactobacillus należą do najlepiej przebadanych mikroorganizmów probiotycznych w żywieniu człowieka. Właściwości poszczególnych szczepów są następujące:

• **Lactobacillus acidophilus** – występuje w jogurcie naturalnym i kefirze, produkuje laktazę wspomagającą trawienie laktozy, udokumentowane działanie w łagodzeniu nietolerancji laktozy
• **Lactobacillus rhamnosus GG** – obecny w fermentowanych napojach mlecznych i suplementach doustnych, wykazuje najwyższą ze znanych szczepów probiotycznych zdolność adherencji do nabłonka jelita, stosowany w profilaktyce biegunki poantybiotykowej
• **Lactobacillus plantarum** – naturalnie obecny w kiszonej kapuście, kimchi, ogórkach kiszonych i oliwkach, odporny na niskie pH i kwasy żółciowe, wykazuje właściwości przeciwzapalne i wspiera mikrobiomu jelitowy w przebiegu zespołu jelita drażliwego

Wszystkie 3 szczepy są objęte statusem QPS (Qualified Presumption of Safety) przyznanym przez EFSA, co potwierdza ich bezpieczeństwo żywnościowe.

Szczepy Bifidobacterium – rola w fermentacji i zdrowiu jelit

Bifidobacterium to rodzaj bakterii zasiedlających głównie okrężnicę, gdzie fermentacja mlekowa i fermentacja błonnika zachodzą intensywnie. Najważniejsze szczepy stosowane w żywności fermentowanej to:

• **Bifidobacterium longum** – naturalnie dominuje w mikrobiocie niemowląt karmionych piersią, stosowany w jogurtach funkcjonalnych i suplementach; fermentuje błonnik pokarmowy do maślanu, który odżywia kolonocyty
• **Bifidobacterium bifidum** – obecny w fermentowanych produktach mlecznych; wzmacnia barierę jelitową przez stymulację produkcji mucyny
• **Bifidobacterium animalis subsp. lactis (Bb-12)** – szczep o najszerszej dokumentacji klinicznej w rodzaju Bifidobacterium, stosowany w jogurtach i kefirze; skraca czas trwania biegunki rotawirusowej u dzieci według metaanalizy Cochrane Review

Szczepy Bifidobacterium dominują w mikrobiocie zdrowych niemowląt i stopniowo ustępują innym mikroorganizmom wraz z wiekiem, co tłumaczy celowość suplementacji probiotycznej u osób dorosłych.

Które produkty spożywcze zawierają największą liczbę żywych kultur bakteryjnych

Największą liczbę żywych kultur bakteryjnych zawierają produkty poddane fermentacji bez pasteryzacji po procesie fermentacyjnym. Produkty pasteryzowane po fermentacji – nawet jeśli smakują tak samo – nie zawierają żywych bakterii, ponieważ obróbka cieplna niszczy mikroorganizmy. Poniższa tabela porównuje zawartość CFU w najpowszechniej dostępnych produktach probiotycznych według danych USDA i recenzowanych publikacji naukowych.

Produkty pasteryzowane po fermentacji – np. jogurty stabilizowane termicznie, większość miso w puszkach i pasteryzowane kimchi ze sklepów – nie zawierają żywych kultur bakteryjnych w ilościach klinicznie istotnych. Fermentacja mlekowa zaszła w nich prawidłowo, ale żywe kultury zostały zniszczone przez obróbkę termiczną.

kalorie warzyw fermentowanych takich jak kimchi i kapusta kiszona

Fermentacja mlekowa a probiotyki – chemia i biologia procesu

Fermentacja mlekowa to proces biochemiczny, w którym bakterie kwasu mlekowego przekształcają cukry proste – głównie laktozę i glukozę – w kwas mlekowy, produkując przy tym energię dla komórki bakteryjnej. Fermentacja mlekowa jest podstawowym mechanizmem biologicznym odpowiedzialnym za powstawanie wszystkich głównych produktów probiotycznych: jogurtu, kefiru i kiszonek.

W chemii żywności wyróżnia się dwa typy fermentacji mlekowej. Fermentacja homofermentacyjna przebiega według uproszczonego równania: glukoza (C6H12O6) daje 2 cząsteczki kwasu mlekowego (C3H6O3) i uwalnia energię (2 ATP). Fermentacja heterofermentacyjna produkuje oprócz kwasu mlekowego również etanol i dwutlenek węgla: glukoza daje kwas mlekowy, etanol i CO2. Streptococcus thermophilus i Lactobacillus bulgaricus – klasyczne kultury startowe jogurtu – przeprowadzają fermentację homofermentacyjną. Bakterie kefirowe i L. mesenteroides obecny w kimchi prowadzą fermentację heterofermentacyjną, stąd charakterystyczna musująca konsystencja kefiru i lekko gazowana struktura świeżych kiszonek.

W produkcji jogurtu fermentacja mlekowa przekształca laktozę w kwas mlekowy, który obniża pH mleka z około 6,5 do 4,0-4,5. To zakwaszenie powoduje denaturację kazeiny i charakterystyczne zagęszczenie produktu. Jednocześnie szczepy probiotyczne Lactobacillus produkują enzymy laktazę rozkładającą laktozę, co tłumaczy lepszą tolerancję jogurtu przez osoby z nietolerancją laktozy w porównaniu ze świeżym mlekiem.

W kiszonkach fermentacja mlekowa przebiega w środowisku beztlenowym: laktobakterie obecne naturalnie na powierzchni warzyw lub dodane jako kultury startowe fermentują cukry proste zawarte w tkankach roślinnych. Kwas mlekowy konserwuje produkt i obniża pH do poziomu hamującego wzrost bakterii gnilnych. Przemiany chemiczne cukrów pod wpływem temperatury opisuje szczegółowo przemiany chemiczne cukrów pod wpływem temperatury – w kontekście fermentacji ważne jest, że obróbka cieplna po fermentacji niszczy żywe kultury.

Ile żywych bakterii przeżywa do jelit – żywotność i przeżywalność szczepów

Do jelit grubych dociera zazwyczaj od 20% do 40% żywych bakterii obecnych w spożytym produkcie probiotycznym – reszta ginie w kwaśnym środowisku żołądka lub w obecności kwasów żółciowych w jelicie cienkim. Efektywna dawka terapeutyczna, pozwalająca na kliniczne efekty, wynosi minimum 10^8-10^9 CFU na porcję – taki próg wskazuje konsensus ekspertów ISAPP z 2014 roku.

Główne czynniki wpływające na przeżywalność bakterii w przewodzie pokarmowym:

Enkapsulacja bakterii – technika mikrootoczkowania szczepów probiotycznych w polimerach alginianu wapnia lub gumy arabskiej – zwiększa przeżywalność przez żołądek o 60-80% według badań opublikowanych w „International Journal of Food Microbiology” (2021). Produkty zawierające enkapsulowane szczepy probiotyczne są oznaczane na etykiecie terminem „mikroenkapsulowany” lub „protected strains.”

Przeżywalność bakterii jest wyższa, gdy produkt spożywany jest razem z posiłkiem, a nie na czczo. Buforowanie treści żołądkowej przez białka i tłuszcze podnosi pH z 1,5-2,0 do około 4-5, znacznie redukując straty żywych kultur w trakcie trawienia.

Jakie właściwości zdrowotne mają probiotyki potwierdzone badaniami klinicznymi

Probiotyki mają kilka właściwości zdrowotnych potwierdzonych badaniami klinicznymi o wysokiej jakości dowodów, choć EFSA nie zatwierdziła dotychczas żadnych szczegółowych health claims dla probiotyków w rozumieniu Rozporządzenia 1924/2006. Poniżej wymieniono działania z przypisanym poziomem dowodów naukowych.

Poziom dowodów A (meta-analizy i wysokiej jakości RCT):

• **Profilaktyka biegunki poantybiotykowej** – Lactobacillus rhamnosus GG i Saccharomyces boulardii redukują ryzyko biegunki poantybiotykowej o 51-60% w meta-analizie Cochrane Review (Goldenberg i wsp., 2017, obejmującej 31 badań, 8672 uczestników)
• **Leczenie ostrej biegunki infekcyjnej u dzieci** – Bifidobacterium animalis Bb-12 i L. rhamnosus GG skracają czas trwania biegunki o 1-1,5 dnia – potwierdzają to wytyczne ESPGHAN (European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition) ze stanu na 2024 rok

Poziom dowodów B (RCT o umiarkowanej jakości):

• **Łagodzenie objawów zespołu jelita drażliwego (IBS)** – L. plantarum 299v zmniejsza nasilenie bólu brzucha i wzdęć u pacjentów z IBS; efekty są umiarkowane i zależne od szczepu
• **Wspomaganie trawienia laktozy** – jogurt zawierający L. acidophilus i S. thermophilus poprawia tolerancję laktozy u osób z nietolerancją pierwotną, co potwierdzają badania cytowane przez WHO i FAO
• **Modulacja odpowiedzi immunologicznej** – regularne spożycie żywych kultur bakteryjnych wiąże się z redukcją epizodów infekcji górnych dróg oddechowych o 12-19% w badaniach na zdrowych dorosłych

Poziom dowodów C (badania wstępne, wymagające dalszej weryfikacji):

• Wpływ na nastrój i oś jelitowo-mózgową (psychobiotyki)
• Redukcja ryzyka alergii u niemowląt
• Wpływ na cholesterol LDL

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka. Wartość odżywcza produktów spożywczych w zbilansowanej diecie wartość odżywcza produktów spożywczych w zbilansowanej diecie wpływa na ogólny kontekst żywieniowy, w którym działają żywe kultury bakteryjne.

Probiotyki a prebiotyki – kluczowe różnice i synergistyczne działanie

Probiotyki i prebiotyki to dwa odrębne pojęcia, które często są mylone. Probiotyki to żywe mikroorganizmy, prebiotyki to niestrawialne składniki pokarmowe selektywnie stymulujące wzrost korzystnych mikroorganizmów w mikrobiomu jelitowym. Synbiotyki to produkty lub strategie łączące oba składniki w celu osiągnięcia efektu synergistycznego.

Synbiotyki łączą żywe kultury bakteryjne z prebiotykiem jako ich substratem. Przykładem jest połączenie kefiru (probiotyk) z płatkami owsianymi bogatymi w beta-glukan (prebiotyk) – bakterie kefirowe znajdują w jelitach gotowe pożywienie w postaci prebiotyku, co przedłuża ich aktywność metaboliczną. Węglowodany jako substrat dla bakterii probiotycznych węglowodany jako substrat dla bakterii probiotycznych stanowią kluczowe ogniwo w tej relacji.

Jak przechowywać produkty probiotyczne, żeby nie zniszczyć żywych kultur

Produkty probiotyczne przechowuje się w warunkach chłodniczych, z dala od światła, wilgoci i źródeł ciepła, aby zachować przeżywalność szczepów probiotycznych do momentu spożycia. Temperatura jest najważniejszym czynnikiem – każde 10°C wzrostu temperatury powyżej optymalnej skraca żywotność bakterii kilkakrotnie.

Instrukcje przechowywania poszczególnych produktów probiotycznych:

1. **Jogurt naturalny** – przechowuj w temperaturze 2-6°C, spożyj do 7 dni po otwarciu; po upływie daty minimalnej trwałości liczba żywych kultur spada poniżej progu skuteczności
2. **Kefir naturalny** – optymalna temperatura do 7°C; fermentacja mlekowa przebiega nawet w warunkach chłodniczych, więc kefir dojrzewa i zakwasza się dalej – zbyt długie przechowywanie zmienia profil smakowy i skład mikrobiologiczny
3. **Kiszonki i kimchi** – przechowuj w temperaturze 2-8°C w zamkniętych słojach, minimalizując kontakt z tlenem; tlen hamuje fermentację mlekową i sprzyja wzrostowi pleśni
4. **Suplementy probiotyczne w kapsułkach** – większość wymaga przechowywania w 2-8°C; niektóre szczepy liofilizowane są stabilne w temperaturze pokojowej (do 25°C), jeśli producent potwierdził to badaniami stabilności
5. **Miso i pasty fermentowane** – przechowuj w lodówce po otwarciu, unikaj metalowych łyżek (jony metali mogą dezaktywować enzymy)

Produkt	Optymalna temperatura	Maksymalny czas przechowywania
Jogurt naturalny	2-6°C	14-21 dni (zamknięty), 5-7 dni (otwarty)
Kefir naturalny	do 7°C	7-14 dni
Kiszona kapusta	2-8°C	3-6 miesięcy (szczelnie zamknięta)
Suplementy probiotyczne	2-8°C lub 25°C (zależy od szczepu)	Do daty ważności

Szczegółowe informacje o tym, jak długo przechowywać produkty w lodówce znajdziesz w osobnym artykule poświęconym tabeli przechowywania żywności.

---

Czy obróbka termiczna niszczy probiotyki – wpływ temperatury na żywe kultury

Tak, obróbka termiczna powyżej 60-70°C niszczy większość szczepów probiotycznych, eliminując żywe kultury bakteryjne i pozbawiając produkt fermentowany jego probiotycznych właściwości. Termin „pasteryzowane” na etykiecie jogurtu lub kimchi oznacza, że produkt nie zawiera żywych bakterii w ilościach klinicznie istotnych.

Temperatura	Skutek dla bakterii probiotycznych	Przykład procesu
Do 45°C	Optymalne warunki wzrostu i fermentacji	Inkubacja jogurtu
45-55°C	Zahamowanie wzrostu, stres termiczny	Przechowywanie w nieodpowiednich warunkach
60-70°C	Inaktywacja termiczna większości szczepów	Pasteryzacja HTST (72°C, 15 sekund)
70-85°C	Całkowita eliminacja żywych kultur mlekowych	Pasteryzacja standardowa
Powyżej 100°C	Sterylizacja – zniszczenie wszystkich form wegetatywnych	Gotowanie, pieczenie, UHT

Termolabilność szczepów probiotycznych jest właściwością wynikającą z wrażliwości białek membranowych i enzymów bakteryjnych na denaturację. Temperatura progowa inaktywacji wynosi 60-70°C dla większości szczepów Lactobacillus i Bifidobacterium; nieliczne szczepy przetrwalnikujące (np. Bacillus coagulans) wykazują wyższą odporność termiczną – do 90°C.

Gotowanie potraw z jogurtem lub kefiru w temperaturach powyżej 70°C usuwa żywe kultury bakteryjne. Dotyczy to zup, sosów i wypieków. Reakcja Maillarda i wpływ wysokiej temperatury na żywność reakcja Maillarda i wpływ wysokiej temperatury na żywność zachodzą w temperaturach znacznie przekraczających próg inaktywacji probiotyków, co oznacza, że produkty pieczone lub smażone z udziałem fermentowanych składników tracą żywe kultury na długo przed uzyskaniem pożądanego brązowienia.

---

Probiotyki w diecie – ile spożywać i z jakimi produktami łączyć

Zalecana dzienna ilość probiotyków dla zdrowej osoby dorosłej wynosi 10^8-10^10 CFU dziennie, co odpowiada porcji 150-200 g naturalnego jogurtu lub 200 ml kefiru. W przypadku suplementacji doustnej po antybiotykoterapii dawki kliniczne stosowane w badaniach wynosiły 10^10-10^11 CFU na dobę przez 14-30 dni.

Efekt synergistyczny uzyskuje się, łącząc produkty probiotyczne ze źródłami prebiotyków. Tabela par produktowych rekomendowanych w diecie opartej na żywieniu człowieka:

Produkt probiotyczny	Produkt prebiotyczny	Substrat dla bakterii	Efekt synbiotyczny
Kefir naturalny	Płatki owsiane	Beta-glukan	Wzrost aktywności L. acidophilus i Bifidobacterium
Jogurt naturalny	Banan niedojrzały	Skrobia oporna	Fermentacja do maślanu w okrężnicy
Kiszona kapusta	Cykoria, por	Inulina, FOS	Wydłużona aktywność L. plantarum
Miso	Czosnek	Fruktooligosacharydy	Wsparcie mikrobiomy jelitowego
Kefir naturalny	Siemię lniane	Pektyny	Ochrona bariery jelitowej

Produkty probiotyczne, zwłaszcza kefir i jogurt, są równocześnie wartościowym źródłem białka. Kaloryczność produktów białkowych zawierających probiotyki kaloryczność produktów białkowych zawierających probiotyki ma znaczenie przy planowaniu zbilansowanej diety. Kefir (około 52 kcal/100 ml) i jogurt naturalny (około 60 kcal/100 g) dostarczają probiotyki przy stosunkowo niskiej gęstości kalorycznej, co czyni je elementem diety redukującej.

Nie ma jednoznacznych dowodów naukowych potwierdzających wyższość spożycia probiotyków z posiłkami nad spożyciem na czczo w kontekście efektów zdrowotnych innych niż przeżywalność. Sama przeżywalność bakterii jest natomiast wyraźnie wyższa przy spożyciu z jedzeniem – co omówiono w sekcji dotyczącej przeżywalności szczepów.

---

Czy probiotyki mogą być niebezpieczne – ograniczenia i przeciwwskazania naukowe

Tak, probiotyki mogą być niebezpieczne dla określonych grup pacjentów, choć dla zdrowych dorosłych są oceniane jako bezpieczne na podstawie statusu GRAS (Generally Recognized as Safe) przyznanego przez FDA oraz statusu QPS (Qualified Presumption of Safety) stosowanego przez EFSA. Raport EFSA z 2016 roku potwierdził brak odnotowanych poważnych działań niepożądanych u zdrowych dorosłych i dzieci przy typowych dawkach żywnościowych.

Grupy ryzyka, dla których stosowanie probiotyków wymaga konsultacji lekarskiej:

• **Osoby z immunosupresją** (po transplantacji narządów, z AIDS, w trakcie chemioterapii) – ryzyko fungemii i sepsy wywołanej przez szczepy probiotyczne; odnotowane przypadki bakteriemii L. rhamnosus u pacjentów immunosupresyjnych
• **Krytycznie chorzy pacjenci** na oddziałach intensywnej terapii – meta-analizy wskazują na zwiększone ryzyko translokacji bakteryjnej przez uszkodzoną barierę jelitową
• **Wcześniaki z masą urodzeniową poniżej 1500 g** – ryzyko zakażeń układowych; stosowanie probiotyków u wcześniaków wymaga ścisłego nadzoru neonatologicznego
• **Pacjenci z wadami zastawkowymi serca** – izolowane przypadki zapalenia wsierdzia wywołanego szczepami Lactobacillus
• **Osoby z nieswoistymi zapaleniami jelit (NZJ) w fazie zaostrzenia** – brak jednoznacznych dowodów na bezpieczeństwo

Fermentacja mlekowa w produktach żywnościowych jest bezpieczna dla zdrowej populacji i nie wiąże się z powyższymi ryzykami. Stan na 2025 rok: żaden szczep probiotyczny nie jest objęty pozytywną opinią EFSA w zakresie health claims w rozumieniu Rozporządzenia WE 1924/2006.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady lekarza, dietetyka ani farmaceuty. Osoby z wymienionymi schorzeniami powinny skonsultować stosowanie probiotyków ze specjalistą przed włączeniem suplementacji lub znaczącym zwiększeniem spożycia produktów probiotycznych.

---


Alina Zgumna
Redaktor Naczelna portalu stowarzyszenie-biedronka.pl. Specjalizuje sie w nauce o zywnosci i zdrowym zywieniu.

Powiązane wpisy:

1. Denaturacja białek – co to jest i jak zmienia jedzenie podczas gotowania
2. Żywność ultraprzetworzona (UPF) – czym jest i dlaczego budzi kontrowersje
3. Enzymy w żywności – czym są, jak działają i co robią z twoim jedzeniem
4. Węglowodany proste i złożone – chemia, budowa i różnice w trawieniu